خمس چیست؟

اسلام دینی همه جانبه و جامع است و برای تعالی انسان و جامعه، بر کلیه شئون زندگی فردی و اجتماعی، نظارت دارد. احکامی در زمینه های مختلف از جمله مسائل مالی در این مکتب تعریف شده که مومنان باید به اجرای دقیق آن اهتمام ورزند. یکی از این احکام، خمس می باشد که معنای لغوی آن در زبان عربی، «یک پنجم» است. این حکم الهی که در مذهب تشیع، مورد توجه بالایی قرار دارد، به منظور رفع مشکلات مالی و اقتصادی امت اسلام و توزیه عادلانه ثروت و تقویت بنیه مالی جامعه اسلامی، تدوین شده و آثار و برکات آن غیر قابل انکار است. در این مطلب به تفصیل به این سوال پاسخ خواهیم داد که خمس چیست؟

خمس به چه مواردی تعلق می گیرد؟

اصلی ترین مواردی که خمس بر آن ها تعلق می گیرد عبارتند از:

  1. غنائم جنگی منقول و غیر منقول که بدست آمده از جنگ با کفار.
  2. معادن
  3. گنج یا مال ذخیره شده در زمین
  4. هر چیز ارزشمندی مانند جواهرات که با غواصی از دریا خارج شود.
  5. هر آنچه پس از کسر هزینه سالانه شخص و افراد تحت تکفل وی، از درآمدهای وی باقی بماند.
  6. اگر کافر ذمی یک زمین را از فردی مسلمان خریداری کند.
  7. مختلط شدن حلال و حرام به صورتی که قابل تمیز و جدا کردن نباشند.

 

خمس به چه کسانی تعلق می گیرد؟

در کتاب الهی مسلمانان قرآن، تنها یک بار نام خمس به صورت دقیق ذکر شده  و این مورد در سوره انفال آیه ۴۱ است که خداوند تبارک و تعالی در این آیه فرموده اند: «وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکینِ وَ ابْنِ السَّبیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلی عَبْدِنا یَوْمَ الْفُرْقانِ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعانِ وَ اللّهُ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ ».

ترجمه این آیه بدین صورت است: «بدانید هرگونه غنیمتی به دست آورید، خمس آن برای خدا، پیامبر، و برای ذی‌ القربی و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه است.اگر به خدا و آنچه بر بنده خود در روز جدایی (حق از باطل) روزی که آن دو گروه با هم روبرو شدند نازل کردیم، ایمان آورده ‌اید و خداوند بر هر چیزی تواناست. »

شیعیان باور دارند، با توجه به‌ معنای خمس در عربی فصیح (عربی قرآنی یا کلاسیک)، غنیمت به مفهوم ماحصل کار و تلاش آمده ‌است. یعنی هر فرد مسلمان میبایست در پایان سال خمسی، از آن میزانی که اضافه از درآمدش باقی می ماند، یک پنجم را بعنوان خمس اهدا نماید. البته به غنیمت جنگی و چند مورد دیگر که پیش تر ذکر شد نیز خمس تعلق می ‌گیرد و دادن یک پنجم آن ها واجب است.

مصارف خمس

بر اساس اعتقاد اغلب فقهای شیعه، خمس به دو سهم تقسیم می ‌شود که یکی سهم سادات فقیر، یتیم و در راه درمانده‌ است و دیگری سهم امام زمان که هر دو سهم باید به مراجع تقلید یا نمایندگان ایشان وی داده شود، مگر آن که از ایشان اجازه گرفته و در راهی مصرف شود که آن‌ها اجازه می ‌دهند. البته باید در نظر داشت جمعی از فقهای شیعه اختصاص نیمی از خمس به سادات را مورد تایید نمی دانند.در این زمینه، فرد مکلف باید بر اساس نظر مرجع تقلید خود، عمل کند.

در بحث خمس نیز همانند سایر واجبات مالی اسلامی، باید حفظ کرامت، همواره مدنظر قرار گیرد. بنابراین بهتر است اگر خود به نیازمندان دسترسی مستقیم نداریم، از خدمات موسساتی که واجد شرایط هستند، استفاده نماییم. موسسه خیریه عترت فاطمی از سال 1379 با اهتمام گروهی از مومنین خیر تاسیس شده است. از سال 1381 مجوز رسمی برای امور خیریه دریافت نموده و می تواند هموطنان عزیز را در کلیه امور خیریه، یاری نماید. موسسه خیریه عترت فاطمی سالهاست در زمینه جمع آوری خمس و مصرف آن در موارد تعیین شده، فعالیت های گسترده ای داشته است.

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.