نقش بخشش های مادی (احسان) در سلامت روان

نقش بخشش های مادی یکی از عوامل سلامت روان است.

نکته ها

  1. عبادت در هر شکلی که باشد، یکی از عوامل سلامت روان است. پژوهش ها نشان می دهد که رفتارهای دینی به ارتقای سلامت روان کمک می کند. یکی از عبادت های پیشنهادی خداوند، انفاق و نقش بخشش های مادی به دیگران است. این مفهوم به شکل های واجب مانند پرداخت خمس و زکات و گونه های داوطلبانه و مستحبی آن مانند رسیدگی به محرومان، تکریم ایتام و مانند آن قابل اجراست.
  2. مفید بودن برای دیگران یکی از منابع تأمین عشق مورد نیاز است که به سلامت روان ما کمک می کند. زمانی که با رفتارهای حمایت گرانه خود مشمول دعای افراد می شویم، در پر شدن گنجینه عشق خود گامی اساسی برداشته ایم. تهی بودن این گنجینه سبب افسردگی و از دست دادن رغبت ها می شود.
انفاق کردن در دین
  1. یکی از واژه های دینی است که بارها در آموزه های قرآنی و سخن معصومان از آن یاد گشته و سیاست های تشویقی فراوانی برای این گذشت مالی، در نظر گرفته شده است مانند اینکه هر چه انفاق شود، خداوند جای آن را پر می کند. انفاق در راه خدا، مانند برداشتن آجر از ساختمانی نیست که جایش خالی شود، بلکه همانند برداشتن سطل آبی از رودخانه است که زود جایش پر می شود: «قُلْ إِنَّ رَبِّی یبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ یقْدِرُلَهُ وَ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَیءٍ فَهُوَ یخْلِفُهُ وَ هُوَ خَیرُالرَّازِقِینَ؛ بگو در حقیقت پروردگار من است که روزی را برای هر کس از بندگانش که بخواهد گشایش می دهد یا بر او تنگ می گرداند و هر چه را انفاق کردید، عوضش را او می دهد و او بهترین روزی دهندگان است». (سبأ: 39)

نکته های مرتبط

  1. بخشش مالی شرایط ویژه ای دارد. بخشایش های مالی باید بدون منت نهادن بر فرد مقابل و ایجاد مزاحمت برای او انجام شود. اگر بخشش هایی از سر فخرفروشی یا به قصد تطمیع دیگری انجام گیرد، ارزشی ندارد و تنها تمایلات شخصی فرد را تأمین می کند. خداوند می فرماید: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاَتُبْطِلُوا صَدَقَاتِکمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذَی؛ ای کسانی که ایمان آورده اید؛ صدقه های خود را با منّت و آزار باطل نکنید». (بقره: 264)
  2. در سیره کامل ترین انسان ها، بخشش فراوانی به چشم می خورد. نمونه ای از آن در سوره انسان آمده است که امام علی علیه السلام و خانواده اش، سه روز گرسنه ماندند و غذای روز سوم خود را نیز به نیازمند بخشیدند. امام مجتبی علیه السلام چند بار همه دارایی اش را میان نیازمندان تقسیم کرد. در قرآن گزارشی از این کار شایسته و بی نظیر ارائه شده است: «وَ یطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَی حُبِّهِ مِسْکینًا وَ یتِیمًا وَ أَسِیرًا إِنَّمَا نُطْعِمُکمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لاَ نُرِیدُ مِنکمْ جَزَاءً وَ لاَشُکورًا؛ خوردنی را با وجود دوست داشتن آن، به بینوا و یتیم و اسیر می خورانند. ما شمارا فقط برای خدا اطعام می کنیم و از شما هیچ پاداش و سپاسی نمی خواهیم». (انسان: 8 و 9)
میانه روی
  1. میانه روی در بخشش، یکی از ستون های تداوم این رفتار است. سفارش قرآن این است که نه دست را دور گردن خود بپیچیم و قطره ای از آن برای دیگران نچکد و نه آن قدر دست و دل باز باشیم که خودمان نیازمند شویم. برای شیوه بخشیدن نیز قانون های ویژه ای تعیین شده است: «وَ لا تَجْعَلْ یدَک مَغْلُولَةً إِلی عُنُقِک وَ لا تَبْسُطْها کلَّ البَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوما مَحْسُورا؛ دستت را به گردنت بسته مدار و آن را به تمامی مگشای که ملامت دیده و حسرت زده خواهی نشست». (اسرا: 29)
  2. اصل در دین، تکریم شخصیت افراد است. بخشش نباید به سلامت شخصیت و وجهه اجتماعی نیازمندان آسیب برساند. ازاین رو، دستورهای دین به گونه ای تعریف شده است که فرد بخشنده باید از خداوند به دلیل دریافت پاداش های فراوان متشکر باشد و وجود نیازمند را برای ارتقای معنوی خود فرصتی نیک بشمارد، نه تهدیدی برای ارتقای مادی خویش.

نکته های جالب توجه

  1. نکته جالب دیگر این است که اصل بر تلاش افراد و حمایت های حاکمان جهت برقراری عدالت و مساوات در جامعه است تا از سطح نیازمندان کاسته شود. نیاز و فقر در اسلام، پدیده ناهنجاری شناخته می شود و سبب اصلی آن، هرچه باشد، چه تنبلی و تن پروری فرد، چه سیاست های اقتصادی نادرست حاکمان و چه ستم های مالی سودجویان، ناپسند است.
  2. بر اساس قانون تکریم انسان ها، در سفارش های دینی آمده است که انفاق های مستحبی را به شکل پنهانی انجام دهید تا شخصیت افراد حفظ شود. همچنین گفته شده است قرض دادن، هجده برابر صدقه دادن پاداش دارد. نکته روان شناختی این دستور می تواند افراد را به تلاش برای ادای دین، تکریم شخصیت آنان و کمک به سلامت عمومی جامعه با پویایی و همدلی افراد تشویق کند.
  3. نکته دیگری که در قرآن به چشم می خورد، توجه به بخشش مالی در کنار دیگر عبادت هاست. در بیشتر موارد، زکات دادن پس از نماز خواندن آمده است که می تواند در درونی شدن دین داری افراد و توجه به رشد معنوی همه جانبه آن کمک کند: «رجالٌ لا تُلْهِیهمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیعٌ عَنْ ذِکرِ اللّهِ وَ إقَامِ الصَّلاَةِ وَ إِیتَآءِ الزَّکاةِ یخَافُونَ یوْماً تَتَقَلَّبُ فیهِ القُلُوبُ و الْأَبْصَارُ؛ مردانی که تجارت و خرید و فروش، آنان را از یاد خدا و نماز گزاردن و زکات دادن بازندارد، از روزی که دل ها و دیدگان دگرگون می شوند، هراسناکند». (نور: 37)
نقش بخشش های مادی(احسان) در سلامت روان

ممکن است افراد در عبادت های فردی رغبت بیشتری داشته باشند و در تنهایی و بی اعتنایی خود متوقف شوند. نسخه بخشش مادی، گامی برای خروج از تنهایی و تقویت همدلی با دیگران است که نتیجه آن، رشد جامع و درونی سازی دین برای افراد است.

بخشش در دیدن

در گزینه های دینی، نه تنها به بخشش که به رقابت در این زمینه نیز توجه زیادی شده است. قرآن در این زمینه از سرعت زیاد سخن می گوید و از واژه سبقت گرفتن بر دیگران در کارهای خیر یاد کرده است. چنانچه چنین فضایی بر جامعه حاکم شود، نیازمندان واقعی آن از کرامت و تمکن مناسب برخوردار می شوند. واژه های «سارعوا» و «فاستبقوا» در قرآن به این موضوع اختصاص یافته اند.

آیات قرآن

وَ سَارِعُوا إِلی مَغْفِرَةٍ مِن رَّبِّکمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُها السَّماواتُ والأرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ الَّذِینَ ینْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ؛ و بشتابید به سوی آمرزش پروردگارتان و بهشتی با پهنه آسمان ها و زمین که برای پرهیزکاران آماده شده است؛ همانان که در خوشی و ناخوشی انفاق می کنند». (آل عمران: 133 و 134)

آیات قران

لِکلٍّ جَعَلْنا مِنکمْشِرْعَةً وَ مِنْهاجا وَ لَوْ شَاءَ اللّه  لَجَعَلَکمْ أُمَّةً واحِدَةً وَلکن لِّیبْلُوَکمْ فِی مَا آتاکمْ فاسْتَبِقُوا الخَیرَاتِ إِلَی اللّه مَرْجِعُکمْ جَمِیعا فَینَبِّئُکمْ بِما کنتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ؛ هر گروه از شما را آیین و روشی مقرّر کرده ایم. اگر خدا می خواست هر آینه شما را یک امت کرده بود [ولی نکرد] تا درباره آنچه به شما داده بیازمایدتان؛ به سوی کارهای خوب سبقت گیرید که بازگشت همگی تان به سوی خداست و او شما را از [حقیقت] چیزهایی که در آنها اختلاف می کرده اید، خبر می دهد». (مائده: 48)

نکاتی آموزنده در اسلام
  1. اسلام همان اندازه که از تلاش برای به دست آوردن درآمد از راه درست یاد کرده، به همان نسبت نیز افراد را از وابستگی به پول و مال باز داشته است. پول در زندگی دین دار تنها وسیله ای برای کسب رضایت خداوند است که با انجام وظایف مالی محقق می شود. امام سجاد علیه السلام می فرماید: «بهره برداری از مال کمال مردانگی است». (کلینی، 1401: ج1: ح12: 20) یکی از اندیشمندان نیز بر این باور است: «پول مانند دست و پا برای انسان است یا از آن استفاده کن یا آن را از دست بده». (فرنهام و آراگایل، 1384: 23)

دین، موافق انباشت مال نیست، بلکه آن را در چرخه اقتصادی جامعه و نیز تأمین نیازهای شخصی، خانوادگی و نوع دوستی جست وجو می کند.

آخرین نکات
  1. همدلی، یکی از مهارت هایی است که افراد را در نزدیک شدن به یک دیگر و نیز پدید آمدن احساس خوب و انسان دوستانه یاری می دهد. بخشش مادی نیز یکی از شاخص های همدلی است که به هنگام نیاز دیگران، می تواند مرهمی بر زخم های اقتصادی باشد. در همدلی، فرد با هوش هیجانی مناسب خویش، می تواند خود را در موقعیت دیگران بگذارد و از نگاه آنان به مشکلات بنگرد و آن را حل کند.
  2. عبور از خود، جلوه های گوناگونی دارد. تا زمانی که شخصی در خودخواهی خویش غرق باشد، لذت شکوفایی را نخواهد چشید. بخشش های مادی، جلوه مثبت گذر از خودشیفتگی و گامی برای ارتقای سلامت است. کسانی که قدرت بخشیدن و از خودگذشتن را داشته باشند، به همان نسبت از محبت دیگران برخوردار می شوند که یکی از نیازهای اساسی در روان شناسی انسان گراست.

نگاهی به دیدگاه کارشناسان

نقش بخشش های مادی(احسان) در سلامت روان

نیکوکاری و افزایش خوشبختی زندگی

دکتر منیر بیگلر بیگی1

کارشناسان، بخشش را بهترین روش برای تکامل روح انسان برشمردند. نیکی به خلق و مردمداری از ویژگی های وارسته ای است که نه تنها انسان را به خدا نزدیک می کند و اخلاقیات را پرورش می دهد، بلکه به روابط حسنه او با خلق خدا نیز می انجامد. بخشش و احسان به دیگری، از نظر بهره اخروی، ستودنی است، در حالی که از ضروریات تکامل روح انسان نیز به شمار می آید لبخند زدن و بخشیدن روح زندگی به هم نوع، به فرد انرژی مثبتی می دهد که به واسطه آن آرام می گیرد.

پاداش نیکی به دیگران

نقش بخشش های مادی در پاداش نیکی به دیگران

احسان و نیکوکاری از ارزش هایی است که در نظام تعلیم و تربیت به آن بهای زیادی داده شده است؛ زیرا معیاری برای سنجش خوبی ها و فرصتی برای نهادینه شدن فضایل اخلاقی در انسان است. توجه به دیگران و انفاق، از اخلاق های پسندیده ای است که چنانچه نهال آن از کودکی در دل ریشه بدواند، همواره آثار مثبت آن، روح و جسم آدمی را تحت تأثیر قرار می دهد؛

نعمتهای خداوند

زیرا خداوند نعمت خود را وسیله ای برای آزمون الهی قرار داده و روحیه بخشندگی را نصیب بندگان شایسته خود کرده است. صدقه و کمک به دیگران در درجه نخست، سبب افزایش نعمت و رزق و روزی می شود و علاوه بر پاداش اخروی آن، به پرورش روحیه انسان و حس نوع دوستی کمک می کند. این در حالی است که آیات و احادیث بسیاری درباره نیکوکاری وجود دارد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرموده است: «به واسطه صدقه، اسباب افزایش رزق و روزی بر انسان نازل می شود و شر و بلا از او دور می شود».

حدیث

در حدیث دیگری نیز صدقه دادن را هنگام بی پولی سفارش کرده اند. نیکی به دیگران آثار مثبت بی شماری دارد. بخشش اموال، شادی و آرامش درونی را به انسان هدیه می دهد و او را شادتر می کند. همچنین شاد کردن دل دیگری، خلاقیت را پرورش می دهد و امکان لذت بردن از زندگی را فراهم می کند. تقسیم اموال، فقر را ریشه کن می کند و اطرافیان به فرد نیکوکار نگاه مثبتی دارد و دعای خیر آنان، عنایت خداوند را شامل حال او می کند.

پرورش روحیه همیاری

نقش بخشش های مادی در پرورش روحیه همیاری

احسان و نیکوکاری، عملی معنوی است و معنویت موجب استحکام خانواده می شود. بنابراین، خانواده هایی که روحیه انفاق و کمک رسانی به دیگران در آنها بیشتر پرورش یافته است، از انسجام بیشتری برخوردار هستند. نیاز به معنویت، ذاتی است و انسان به واسطه این گونه ارزش ها، امــــکان بهره وری از استعدادها و جوانب مثبت زندگــی را می یابد. بنابراین، بخشش سبب لذت از ثروت و دارایی می شود و رضایت از زندگی را به دنبال دارد.

ویژگی اخلاقی

والدین باید این ویژگی اخلاقی را به عنوان یک ارزش در خانواده نهادینه کنند و در فرزندان خود پرورش دهند. به دلیل آنکه تقلید یکی از عوامل مؤثر در پرورش کودکان است، والدین می توانند با نیکوکاری و خیرخواهی، فرهنگ دیگرخواهی و نوع دوستی را در فرزندان خود نهادینه سازند. آموزش اخلاقیات به فرزندان از آغاز تولد و حتی پیش از آن، یعنی بارداری آغاز می شود. رعایت حلال و حرام و مسائل شرعی هنگام دوران بارداری و خودداری زن باردار از مصرف هر نوع غذایی، بر شکل گیری روحیه و خلق وخوی کودک بسیار مؤثر است. همچنین ارتباط مستقیم روحیات و حالات روانی مادر با جنین، سبب انتقال خلق آنها به یک دیگر می شود.

احساس ارزشمند بودن

بنابراین، کمک زن باردار به دیگری، احساس ارزشمند بودن و رضایت از زندگی، تأثیر مثبت بر رشد جنین را به دنبال دارد. پس از تولد نیز آموزش همیاری دیگران، گاه به صورت مستقیم و گاهی به شکل غیرمستقیم باید انجام شود. از آنجا که نمی توان ارزش های مثبت و منفی را به کودک یک ساله آموزش داد، می توان چنین معیارهایی را به صورت غیرمستقیم در کودک نهادینه کرد. در این زمینه، مجموعه رفتارهای والدین، برای فرزندان کم سن و سال الگوی مناسبی است. برای نمونه، والدین می توانند هنگام کمک به نیازمندان یا انفاق، از کودک خود کمک بگیرند یا نظرخواهی کنند و او را واســطه کمــک کردن به نیازمند قــــرار دهند یا آنکه کودک را در انداختن پول در صندوق صدقات شرکت دهند.

موهبت

تا آنها شاهد موهبت والدین به نیازمندان باشند. این در حالی است که کودکان پس از دو تا دو و نیم سالگی، مفهوم خوب و بد را می آموزند. بنابراین، فرصت مناسبی برای آموزش اخلاقیات فراهم می شود. والدین در این سن می توانند ارزش ها را به فرزند خود بشناسانند و آنها را در انجام کار خیر و کمک به دیگران یاری و تشویق کنند. الگوسازی چنین رفتارهایی در خانواده علاوه بر آنکه به لذت بردن فرزندان از زیستن و زندگی کمک می کند، روحیه قناعت را در آنان پرورش می دهد و به رشد انسانیت نیز کمک می کند.

کمک های معنوی

نقش بخشش های مادی در کمک های معنوی

نگاهی به دستورهای مبین اسلام بیانگر آن است که بخشش از صفات پسندیده است. در بسیاری از آیات به صدقات ماندگار سفارش شده است. صدقه و احسان تنها جنبه مادی ندارد، بلکه هر آنچه به برطرف شدن مشکل دیگری کمک کند، صدقه نامیده می شود. کمک به رهگذران، امر به معروف و نهی از منکر و عیادت از بیماران نیکی به دیگران است.

روزی حلال

البته به دست آوردن روزی حلال نیز از شرایط پذیرفته شدن احسان به دیگری است؛ زیرا در بخشش مالی که از راه غیرشرعی به دست آمده باشد، هیچ خیری نیست. این در حالی است که بسیار سفارش شده انسان ها از بهترین و باارزش ترین اموال خود به دیگری ببخشند تا پاداش آن چندین برابر شود.

انفاق و هم بستگی اجتماعی

نقش بخشش های مادی در انفاق و هم بستگی اجتماعی

دکتر ابوالفضل ذوالفقاری1

انسان سرشتی اجتماعی دارد و به زندگی به صورت دسته جمعی نیازمند است. بنابراین، همدردی، همکاری و یاری دیگران به عنوان عضوی از یک جامعه، ماندگاری و دوام او را در بین هم نوعانش تضمین می کند. محبت و نیکی به دیگران از صفاتی است که اگرچه در ذات انسان نهفته است، اما به واسطه زندگی اجتماعی جلوه می یابد و آدمی را به سوی کمال کشاند.

از خودگذشتگی

از خودگذشتگی و کمک رسانی به دیگران، مایه هم بستگی اعضای جامعه است که با پرورش روحیه تعاون در آنها، به پیشرفت جامعه کمک می کند. احسان به دیگران از نظر جامعه شناسی، به عنوان دیگرخواهی مطرح شده است و نقطه مقابل خودخواهی قرار دارد؛ زیرا به دنبال چنین خصلتی انسان غیرخودخواهانه به رفاه دیگران توجه دارد.

کمک به دیگران

 ارزش گذاری نسبت به یک سری اصول اخلاقی مانند عدالت و برابری است که در آن فرد لزوماً منتظر پاداش مادی نیست. بر این اساس، نیت، انگیزه و اختیار، سه شرط لازم برای دیگرخواهی است که بدون انتظار دریافت پاداش یا تحقق اهداف، انسان را به سوی انجام عمل خیر می کشاند. بدیهی است، هر زمان انسان به عنوان فردی اجتماعی بیاموزد که تنها منافع شخصی خود را در نظر نگیرد و با بخشش، به هم نوع خود نیز بهره برساند.

 

ادامه

هم زیستی عاری از تضاد در جامعه تداوم می یابد و برعکس، هنگامی که چنین ارزش هایی در جامعه نقش کم رنگ تری داشته باشد و خودخواهی، سهم بیشتری از رفتارهای اجتماعی را تشکیل دهد، تعاون جامعه به واسطه ایجاد تنش و تضعیف قراردادهای اجتماعی بر هم خواهد خورد. این در حالی است که در میان انواع کنش های دیگرخواهانه، کنش استراتژیک نیز وجود دارد؛ به گونه ای که ظاهر عمل، خیرخواهانه است، ولی نیت این افراد آن است که از کار خیر خود به عنوان راهبردی برای دست یابی به اهداف آینده و آن هم اهداف مادی، بهره ببرند.

  1. ۱. جامعه شناس.

نقش بخشش های مادی(احسان) در سلامت روان

منابع

( قرآن کریم.

  1. آدریان فرنهام، مایکل آرگایل. 1384. روان شناسی پول. ترجمه: شهلا یاسائی. تهران: جوانه رشد.
  2. کلینی، محمد بن یعقوب. 1401. الکافی. بیروت: دارصعب و دارالتعارف.
  3. روزنامه ایران، شماره 4847 به تاریخ 2/5/90. ص 16.
  4. روزنامه ایران، شماره 5026 به تاریخ 14/12/90. ص 14.

باران بخشش

سودابه مهیجی

متن ادبی

چراغ را روشن بگذارید. صدای باران را به یک دیگر هدیه دهید. در چشمانِ هم لبخند را دعا کنید. این نیکویی، این ایثار، تمام زمین را شکوفه زار خواهد کرد. نانِ مهر را به یک دیگر تعارف کنیم. سفره هایمان را به خانه یک دیگر ببریم. خاطرات روشن را برای هم تعریف کنیم. این سخاوت، این مهربانی، شب را به سپیده بدل خواهد کرد. رگ هایمان برای هم می تپد. پلک هایمان به سوی هم سوسو دارد. قلب هایمان پر از نام یک دیگر است. پس خداوند را در آغوش یک دیگر جست وجو کنیم و در دست های به هم آغشته، در انفاق لحظه های به یاد ماندنی مؤمن باشیم. رحمت ابدی را دعا کنیم. سعادت خانه های یک دیگر را بخواهیم. سفیدی یاس و میخک را به بخت همدیگر سرایت دهیم. در اندیشه بهاران ابدی، برای باغچه همسایه باشیم. به رونق گلدان های همسایه فکر کنیم.

ادامه مطلب

من تمام ثانیه های شادمانی را از خانه خود به اتاق تو می آورم. تمام کبوترانی را که بر بام خلوتم غزل می سرایند به پنجره تنهایی تو هدیه می دهم. این احسانِ بی دریغی است. بی توقع… بی چشم داشت… تنها از تو می خواهم برای تنها نماندن دلتنگی هایم از خداوند خویش لبخند طلب کنی.

بیا در تعالی آرزوهای هم قدم بزنیم. بیا انسان را به هم معرفی کنیم. من اگر دست های خواهنده تو را مهربانی کنم، تو اگر بخشندگی مرا دوست بداری، شاید تمام آسمان جهان را پرواز، تمام پرستوهای آشتی فرا بگیرد. ایثار را تکثیر کنیم در عشق و صلح و محو کردن فقر از دامان و پیراهن زندگی.

نقش بخشش های مادی(احسان) در سلامت روان

نقش بخشش های مادی در شعر

دست های مهربان

سودابه مهیجی

دستان تو برای نجاتند

دستان تو برای فراوانی امید

حتی برای بذل حیاتند

در دست های تو

نور هزار سوره احسان نهفته است

پروردگار عشق

با دست هایت رسم و ره مهربانی و

ایثار گفته است.

آیینه محبت دستت را

با انعکاس مهر فراوان کن

این دست های سبز سخاوت را

گهواره فراغت انسان کن.

نقش بخشش های مادی(احسان) در سلامت روان

مقالات مرتبط

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.